spółczesna nauka ustala moment pojawienia się * * najstarszych wyobrażeń religijnych w Europie dopiero w okresie oryniackim, a więc w młodszym pa­leolicie, dokładnie po pierwszym maksimum zimna w ostatnim zlodowaceniu epoki lodowej przed około 50 tysiącami lat. Natomiast pierwsze gromady pralu­dzi, które pojawiły się na kontynencie europejskim już w dolnym plejstocenie, w pierwszym interglacjale epoki lodowej, zwanym Gunz-Mindel, przed przeszło pół miliona lat, nie uprawiały żadnego kultu, nie po­siadały żadnych wierzeń religijnych. Ich typ antropo­logiczny ilustruje znalezisko kopalnych szczątków praczłowieka pochodzące z Mauer koło Heidelbergu i określone przez naukę mianem Homo heidelbergen-sis, a stopień rozwoju reprezentuje zespół krzemien­nych narzędzi pracy zwanych abewilskimi. Ci pralu­dzie ze starszego paleolitu znajdowali się jeszcze na tak niskim szczeblu rozwoju umysłowego, że były im wtedy, w epoce stada pierwotnego, całkowicie obce jakiekolwiek wyobrażenia religijne. Będąc istotami absolutnie bezreligijnymi, nie pozostawili najmniej­szych śladów wierzeń, nawet w postaci zalążkowej.