RELIGIE INDII ednym z największych i najstarszych ośrodków cywi­lizacji w starożytności były Indie. Wprawdzie bar­dziej szczegółowe dane o życiu duchowym i material­nym ludów zamieszkujących te tereny pochodzą z okresu po wtargnięciu Ariów, ale na podstawie odkrytych w 1922 roku wykopalisk w Sindzie (Mo-hendżo Daro) i w Pendżabie (Harappa) można również wyciągnąć pewne wnioski o cywilizacji przedaryjskiej oraz o wierzeniach, jakie w zamierzchłych czasach kultywowano na tych terenach. Zachowane figurki i rzeźby z tamtego okresu wska­zują na istnienie już wówczas pewnych wierzeń, a przy­najmniej kultu bogów i bogiń przedstawianych w for­mie antropomorficznej, a także w postaci niektórych zwierząt, jak byk, krokodyl, słoń, wąż, oraz roślin, jak drzewo figowe. Ponadto istniały święte symbole (fal-lus, swastyka), które również związane były z panują­cymi na tych terenach wierzeniami. Co prawda nie zachowały się do naszych czasów żadne zabytki pisane z okresu przedaryjskiego, ale na podstawie wspomnianych wykopalisk oraz literatury pozostawionej przez Ariów można z dużą dozą praw­dopodobieństwa założyć, iż już w owych zamierzchłych czasach w dolinie Indu istniała bogata cywilizacja, a miasta, wypełnione potężnymi budowlami, zamiesz- kane były przez zamożnych właścicieli stad bydła. Na podstawie tych zabytków możemy również z całą pew­nością stwierdzić, iż w owych czasach na terenie In­dii istniały już pewne elementy religijne, które w na­stępnych epokach, połączywszy się z wierzeniami aryjskimi, weszły w skład hinduizmu. Wprawdzie powstanie właściwego hinduizmu związane było z działalnością kasty braminów, jednak nie ulega wątpliwości, że niektóre składniki doktryny hinduiz­mu istniały i były kultywowane już w okresie po­przedzającym wtargnięcie Ariów do doliny Indu.